Na de aanwijzing van de Noordelijke Vechtstreek als Strategisch Groenproject in het Structuurschema Groene Ruimte heeft de provincie Noord-Holland zich in 1994 met het vaststellen van het gebiedsperspectief uitgesproken over de doelstellingen voor de Vechtstreek. Voor de realisatie is tot een landinrichting besloten.

Op 8 februari 2000 heeft het college van Gedeputeerde Staten (GS) van Noord-Holland besloten tot het instellen van de Landinrichtingscommissie Vechtstreek (LC), die in maart 2000 is geïnstalleerd. Het traject van de Landinrichting Vechtstreek loopt tot 2013.

Het draagvlak voor landinrichting bleek vanwege de grote claims op landbouwgronden gering te zijn. Daarom is de Westelijke Land en Tuinbouw Organisatie (WLTO) gevraagd om visie op de landbouw in Vechtstreek. In 1996/1997 heeft de WLTO een agrarische gebiedsvisie voor de Vechtstreek opgesteld. Hierin wordt onder andere geconcludeerd dat maatwerk op polderniveau noodzakelijk is.

Dit is het projectplan van de gebiedscommissie Meeruiterdijksche- en Horstermeerpolder. Hierin staat hoe de opdracht, die in het raamplan van de Landinrichtingscommissie voor de Vechtstreek staat, wordt uitgevoerd; het is het "contract" tussen de landinrichtingscommissie (de opdrachtgever) en de gebiedscommissie (de opdrachtnemer). Dit plan markeert het einde van de definitiefase; hierna begint de gebiedscommissie met het ontwerpen (zie bijlage1: fasen project landinrichting).

Het projectplan is het ijkpunt voor opdrachtgever en –nemer en communicatiemiddel voor belanghebbenden bij de herinrichting van de Meeruiterdijksche- en Horstermeerpolder.

Het eindproduct van de gebiedscommissie is het inrichtingsplan voor de Meeruiterdijksche- en Horstermeerpolder.

De opdracht voor de gebiedscommissie is opgebouwd uit:

• de opdracht die door de Landinrichtingscommissie is gegeven;
• de startnotitie en de richtlijnen voor het opstellen van een Milieu Effect Rapportage.

Samen beschrijven ze de dubbele doelstelling die er ligt voor de Meeruiterdijksche- en vooral de Horstermeerpolder namelijk én het realiseren van nieuwe natuur én het bijdragen aan herstel van het hydrologisch systeem rond het plangebied.

De gebiedscommissie ziet de bovenstaande opdracht als onderdeel van een groter geheel.

In het plangebied zijn nog vele andere functies van belang. Bijlage 1 geeft een beschrijving van de huidige situatie. Wonen, werken en verkeer zijn in de optiek van de gebiedscommissie wezenlijke onderdelen van de inrichting.

De gebiedscommissie heeft de volgende inrichtingsvisie:

De commissie staat een "open en zorgvuldige werkwijze voor gebaseerd op vrijwiligheid".

De gebiedscommissie zich bezighouden met de volgende activiteiten:

uitvoeren van dit projectprogramma en de daarin opgenomen Milieu Effect Rapportage (MER);

betrokkenheid bij het uitvoeren van een studie naar economische effecten in het Ruimtelijk Economisch Model (REM). Deze studie bepaalt de verschillen in maatschappelijke kosten en baten tussen de huidige inrichting en de toekomstige inrichtingsvarianten voor het gebied Meeruiterdijksche/ Horstermeerpolder. Deze studie is van belang voor de ondernemers (agrarisch en niet agrarisch) in de polder, maar berekent ook de effecten op de andere functies.
Het onderzoek is een pilot met een model dat door het Landbouw Economisch Instituut (DLO-LEI) is ontwikkeld. De definitieve besluitvorming over uitvoering van de REM moet nog worden genomen;

betrokkenheid bij het uitvoeren van het "Spiegelproject". Dit project stimuleert de rol van water in de Ruimtelijke Ordening en is een opdracht van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Het gaat om de Overdiepsepolder in Noord-Brabant en de Horstermeerpolder. In de opdracht staat: "In goed overleg met bewoners, bedrijven en belangenorganisaties kunnen mogelijkheden worden verkend van een nieuwe inrichting van de polder waarmee de huidige problemen worden omgebogen in kansen". Dit kan binnen en buiten de huidige beleidskaders gebeuren. In juli 2001 is besloten tot een vooronderzoek dat loopt tot mei 2002.

Dit projectplan beschrijft de doelstellingen en activiteiten tot de vaststelling van de MER en het inrichtingsplan door de LC in december 2002. Hierna kunnen de Milieu Effect Rapportage en voorkeursvariant door de provincie, het bevoegd gezag, worden vastgesteld.

De gebiedscommissie concretiseert in dit hoofdstuk de opdracht en zet lijnen uit voor de uitvoering. De opdracht aan de gebiedscommissie bestaat uit 2 elementen.

De Landinrichtingscommissie heeft de gebiedscommissie gevraagd een inrichtingsplan te maken voor de Horstermeer- en Meeruiterdijksche polder. Zij heeft daartoe specifieke doelstellingen verwoord. Deze zijn uitgewerkt in de onderstaande rubriek A.

De provincie NH geeft in de richtlijnen MER met name aan welke hydrologische doelen er bereikt moeten worden. Dit is uitgewerkt in rubriek B.

In de nota "globale begrenzing" heeft de provincie vastgelegd dat er 250 hectaren nieuwe natuur in de Horstermeerpolder zullen komen. Daar zijn dan na de inrichting op 320 hectaren (250 hectaren nieuwe en 70 hectaren bestaand) natuur. Het streefbeeld is natte natuur. Dit leidt op korte termijn tot dotterbloemhooilanden. Door de vernatting komen er voorwaarden voor het herstel van bodemecosysteem door veenvorming. Dat leidt tot een grote botanische variatie met soorten als Holpijp, Beekpunge en Haarfonteinkruid die van zoete kwel afhankelijk zijn.

In het fiets- en wandelpadenplan Noordelijke Vechtstreek zijn voor de Horstermeer- en Meeruiterdijksche polder een nieuw wandel- en fietspad aangegeven. De kaartbeelden zijn opgenomen als bijlagen 3 en 4. De paden lopen voornamelijk over de, al dan niet verpachte, eigendommen van Natuurmonumenten, het Hoogheemraadschap AGV, Staatsbosbeheer en enkele particulieren.

In 2001 zal het recreatie- en verkeersplan verschijnen. Dit zal worden opgenomen in het inrichtingsplan voor de Horstermeer- en Meeruiterdijksche polder. De Middenweg is een doorgaande route voor gevaarlijke stoffen. Wanneer, in verband met de natuurlijke inrichting, wordt gekozen voor een verkeersluwe herinrichting van de polder – gericht op bestemmingsverkeer, dan zal een alternatieve route moeten worden gevonden.

De gebiedscommissie ziet de genoemde recreatieve voorzieningen als erg beperkt, meer wandel – of fietsmogelijkheden zijn welkom net als voorzieningen voor doelgroepen als paardrijders, skeelers of kanoërs.

De LC beoogt in het algemeen het "versterken van de landschappelijke structuur en benutten van de huidige landschappelijke kwaliteiten …".

De opgave voor de Meeruiterdijksche- en Horstermeerpolder ligt in het behouden en ontwikkelen van de kwaliteiten van het gebied zoals:

• de openheid die bepaald wordt door de veehouderij in de polders;
• het unieke verkavelingspatroon in deze droogmakerij. De vele sloten, noodzakelijk vanwege de waterhuishoudingsproblematiek, hebben geleid tot zeer smalle kavels die goed herkenbaar zijn;
• de contrasten tussen de open polders en de besloten randen ervan;
• de rechthoekige patronen van wegen en waterlopen.

Vanuit het Rijks project Belvedère wordt gewerkt aan het (weer) herkenbaar maken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De benadering die vanuit dit project wordt gekozen zal zoveel mogelijk landschappelijk worden ingepast. In ieder geval leidt dit tot het streven om het schootsveld van Fort Kijkuit – ook in de Horstermeerpolder - open te houden.

Uit het bodemkundig onderzoek dat wordt uitgevoerd kunnen locaties naar voren komen die archeologisch van belang zijn. In principe worden zulke locaties of aanwezige restanten behouden.

Het landelijk beleid ten aanzien van verdroging is gericht op het afnemen van het areaal verdroogd gebied in 2010 met 40% ten opzichte van de verdroging in 1985. In het provinciaal Waterhuishoudingsplan "Stilstaan bij stromen" wordt dit uitgewerkt in acties. Een van die acties is het realiseren van 250 hectaren natuur. Door deze "plas-dras" in te richten leveren ze een bijdrage aan het herstel van de natuurlijke kwel in de oostrand van de Vechtstreek.

Voor de uitvoering van de opdracht zijn de doelstellingen uit het Waterbeheersplan van het Hoogheemraadschap AGV, die in het Raamplan van de LC zijn opgenomen, uitgangspunt. Ze hebben betrekking op de vermindering van de inlaat van gebiedsvreemd water, de waterkwaliteit en uitbreiding van de mogelijkheden van waterberging in de Vechtstreek.

In het plangebied en directe omgeving voldoen na de herinrichting de waterbeheersing en –kwaliteit aan de eisen die worden gesteld aan de toekomstige functies in de polders. Die functies worden bepaald door de inrichting die wordt gekozen.

Nieuwe natuurgebieden die na 1 mei 1988 tot stand komen of zijn gekomen zijn niet aangemerkt als verzuringsgevoelig in de zin van de Wet Ammoniak en Veehouderij.

De bodemkwaliteit voldoet in het gebied aan het algemeen beschermingsniveau van de Wet Bodembescherming. De waterbodemkwaliteit verbeterde hoofdwaterlopen bestaat uit klasse 1 of 2, tenzij dit door gebiedskenmerken niet haalbaar is. Door de natuurlijke rijkdom aan arseen is het niet mogelijk om slib uit de polder elders te gebruiken; dit is een probleem.

Het inrichtingsplan mag niet aangegrepen worden om problemen in de directe omgeving op te lossen door grootschalig vervuilde bagger in de Horstermeerpolder aan te wenden.

Water en milieu liggen niet altijd in elkaars verlengde. Het regelmatig onder water zetten van gebieden heeft gevolgen voor de kansen van de natuur. Zo zijn de ecologische potenties van natte graslanden hoger dan van open water.

Het realiseren van permanent open water in de Horstermeerpolder kan ten koste gaan van de hoeveelheid natuurontwikkeling. De benodigde oppervlakte wordt dan onderdeel van de 250 hectaren nieuwe natuur

Door de doelstelling van 250 hectaren nieuwe natuur verandert er in de polder voor de veehouders het meest. Een belangrijk gedeelte van de benodigde hectaren zijn nu in agrarisch bezit of gebruik.

De gebiedscommissie is unaniem van mening dat er ook in de Horstermeerpolder na de herinrichting ruimte voor veehouderij moet zijn. De veehouders zijn essentieel voor het landschap(sbeheer) – de commissie wil koeien in de wei zien!

Er is voldoende ruimte nodig voor een duurzaam economische bedrijfsvoering voor de boeren die blijven. De niet voor natuur ingerichte gronden houden de huidige, vaak agrarische, bestemming. De landbouwbedrijven die in het inrichtingsplan worden opgenomen moeten ook planologisch worden verduurzaamd door opname in het nieuwe bestemmingsplan van de gemeente.

Om daarvoor ruimte te vinden wordt er in eerste instantie ingezet op het uitplaatsen van die boeren die in de Horstermeerpolder land op afstand hebben en niet in de polder wonen. Dit moet worden bereikt door ruiling waardoor ze goede alternatieve gronden dichter bij hun huiskavels krijgen of door aankoop van deze gronden. In totaal gaat het in de Horstermeerpolder om circa 70 hectaren land op afstand.

Voor de boeren die in de polder blijven werken blijft veehouderij de belangrijkste bron van inkomsten. Na herinrichting zal er in de Horstermeerpolder anders gewerkt gaan worden. De agrarische bedrijven worden extensiever en combinaties met andere activiteiten leveren een bijdrage aan het inkomen. Dat betekent verbreding maar soms ook koppeling van extensieve met meer intensieve vormen van bedrijvigheid, zoals het melken van geiten of schapen.

Deze boeren leveren maatschappelijke prestaties, ze zijn belangrijk voor het landschap en de natuur in de polder.

Dat kan door:

• vrijwillig agrarisch natuurbeheer. Het agrarisch natuurbeheer wordt uitgebreid met de mogelijkheid om op vrijwillige basis met hoogwaterpakketten te gaan werken;

• als particulier natuurbeheerder langjarige contracten af te sluiten vallend binnen de taakstelling van 250 hectaren nieuwe natuur;
• als uitvoerder voor anderen zoals Natuurmonumenten.

Voor een aantal bedrijven kan verbreding van de bedrijfsvoering kansen bieden; het gaat dan om toerisme (Boerenkamers), recreatie, verkoop van streekproducten, het beheer van natuurterreinen of introduceren van een nieuwe bedrijfstak. Het bestemmingsplan van de gemeente moet deze verbreding mogelijk maken.

De Meeruiterdijksche polder blijft na de inrichting, buiten de woonkern Overmeer, agrarisch. Herinrichting van de twee polders samen kan in de toekomst leiden tot een betere verkavelingsstructuur.

Voor de overblijvende agrarische bedrijven die zijn opgenomen in het inrichtingsplan wordt er naar gestreefd dat:

• het aandeel huiskavel minimaal 80 % is. Ieder bedrijf heeft maximaal één veldkavel;
• op de gronden in de Horstermeerpolder met agrarische bestemming wordt ontwaterd volgens de normen die in het nu geldende Waterbeheersplan van het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht voor agrarisch gebruik zijn opgenomen. Een diepere ontwatering is hierbij geen oogmerk;
• maximaal één veldkavel;
• de mogelijkheid voor aanvullende inkomsten uit agrarisch natuurbeheer, het beheer van de natuurgebieden en/of recreatie.

Binnen de Horstermeerpolder zijn er nog circa 100 niet agrarische ondernemingen werkzaam. Meestal zijn het kleine bedrijven met lichte industrie maar enkelen zijn erg groot (vervoer, opslag bouwmaterialen). Door de opzet van het bedrijventerrein Nieuw-Walden hebben veel ondernemers het bedrijf aan huis.

Voor deze bedrijven gelden dezelfde vragen over schade en overlast als voor de bewoners in de polder. behoud van de ondernemerskansen en de zorg over het onaantrekkelijk worden van de woon- en werkomgeving zijn belangrijk.

In de richtlijnen MER staat dat:

"Specifiek voor de Horstermeerpolder geldt dat als te onderzoeken gebied de gehele polder dient te worden aangehouden met uitzondering van een bufferzone ter grootte van 150 meter aan weerszijden van wegen met daaraan direct grenzende bebouwing (zie de kaart - bijlage 7)".

In deze bufferzone liggen nagenoeg alle bedrijven in de Horstermeerpolder. Hier zijn geen veranderingen in bestemming te verwachten. De directe gevolgen van de herinrichting van de polder zullen dan ook aan de bedrijfspercelen voorbijgaan.

Op de kaart die is opgenomen als bijlage 8 zijn de grote verschillen in hoogte te zien tussen het Gooi, de veenweide-polders en de droogmakerij Horstermeerpolder. De kaart die als bijlage 9 is opgenomen geeft de diepteligging van de Horstermeerpolder ten opzichte van zijn omgeving aan. Bij de herinrichting is de bijdrage aan het hydrologisch herstel van vooral de Ankeveense en Kortenhoefse plassen dan ook belangrijk.

Daartoe heeft de provincie 2 besluiten genomen.

1. op 28 november 1995 is naar aanleiding van het onderzoek "Waterhuishoudkundige Herinrichting Horstermeerpolder" o.a. besloten "verdere bestrijding van verdroging uit te voeren via de concrete begrenzing 2^e fase Relatienota en Natuurontwikkeling op landbouwgrond en het landinrichtingsplan";
2. op 2 april 1996 is naar aanleiding van hetzelfde onderzoek o.a. besloten "te streven naar het stapsgewijs realiseren van natuurontwikkeling met een plasdrassituatie".

De besluitvorming is geconcretiseerd in de Startnotitie en Richtlijnen MER. De startnotitie voor de MER dateert uit 1994. De richtlijnen zijn in juli 2001 door de provincie vastgesteld.

Het volgen van de MER-procedure betekent dat gebruik wordt gemaakt van verschillende alternatieven. Twee ervan zijn verplicht: de autonome situatie en het meest milieuvriendelijk alternatief (MMA).

In de Richtlijnen is daarover het volgende bepaald:

• over de autonome situatie: "….. de situatie welke over 15 jaar ontstaat indien het landinrichtingsproject geen doorgang vindt en de in het Gebiedsperspectief (Provincie Noord-Holland, 1994) en andere plannen neergelegde visie op de ontwikkeling van het gebied in die periode middels andere instrumenten wordt gerealiseerd (o.a. door doorwerking van het streekplan Gooi en Vecht-streek); de 250 hectare natuurontwikkeling in de Horstermeerpolder maakt derhalve deel uit van de autonome ontwikkeling".
  In haar reactie op vragen van de bewonersvereniging is dit door de provincie verder uitgewerkt: "Het MER-onderzoek geeft - wat betreft de autonome ontwikkeling - aan hoeveel hectaren natuurontwikkeling er op vrijwillige basis, zonder gebruik te maken van landinrichting, in de periode van 15 jaar planvoorbereiding en uitvoering tot stand zal zijn gekomen";

• Over het MMA: "de LC legt vast welk alternatief naar haar idee het meest milieuvriendelijk is".

Voorts acht de provincie "het gewenst een referentiealternatief uit werken waarbij inzichtelijk wordt gemaakt wat de (milieu)effecten zijn indien de gehele Horstermeerpolder, inclusief woonbebouwing, onder water wordt gezet; dit om de vergelijkbaarheid en doelmatigheid van de te nemen maatregelen beter inzichtelijk te maken".

In de MER wordt gemotiveerd welk alternatief naar mening van de landinrichtingscommissie het meest geschikt is. Dit alternatief moet uitvoerbaar zijn. Bij de samenstelling ervan worden maatregelen aangegeven waarmee nadelige gevolgen voor het milieu worden voorkomen, beperkt of gecompenseerd. De keuze van de alternatieven wordt samen met de gebiedscommissie gemaakt en vastgesteld door de Landinrichtingscommissie.

Om deze ingrijpende doelstellingen te realiseren moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. De gebiedscommissie vraagt de Landinrichtingscommissie actief te onderzoeken of en in welke mate de hierna volgende voorwaarden kunnen worden gerealiseerd.

De gebiedscommissie wil inzicht in de volle breedte van de verwachte schade.

Daarnaast

1. moet schade worden voorkomen door het nemen van gerichte maatregelen;
2. moet er wanneer er schade optreedt, een afdoende regeling beschikbaar zijn waarop tot lang na de uitvoering van de herinrichting aanspraken kunnen worden gedaan (30 jaar).

Het is belangrijk voorafgaand aan de inrichting in een nulmeting de situatie vooraf goed vast te leggen en in overleg met de betrokkenen, desgewenst per perceel of gebouw, vast te stellen.

Door de veranderingen in het milieu van de polders komt er een andere verhouding tussen bewoning, bedrijvigheid en natuur. Vooraf moet worden gegarandeerd dat voor de bedrijven en bewoners geen extra milieubeperkingen gaan gelden, gebaseerd op bestaande wet- en regelgeving.

Aan nieuwe, nog te verschijnen, algemene wet- en regelgeving moeten ook de gebruikers en bewoners voldoen.

De functieveranderingen hebben grote hydrologische gevolgen. Tijdens de herinrichting zullen gronden van eigenaar of functie veranderen. Pas na de volledige herinrichting zal het definitieve waterbeheer worden gerealiseerd. Tussentijdse aanpassingen zijn mogelijk en zullen, wanneer ze geen schade voor de omgeving veroorzaken, worden uitgevoerd. De LC zal van geval tot geval de wenselijkheid hiervan beoordelen en een advies uitbrengen. Daarna zullen de verantwoordelijke bestuurders (bijvoorbeeld gemeente, Hoogheemraadschap, provincie en andere belanghebbenden zoals de grondgebruikers) worden gevraagd hiermee in te stemmen.

Daardoor zal het gebruik van percelen in de periode tot de definitieve herinrichting (in 2013) tussentijds veranderen en dus ook de wensen voor de waterhuishouding. Er moet in deze periode wel zo goed mogelijk rekening worden gehouden met de op dat moment aanwezige gebruiksfuncties zodat de zittende gebruikers, met name de ondernemers, zo min mogelijk in hun bedrijvigheid worden gehinderd. Voor eventuele geschillen dient hier de eerder genoemde nulmeting als referentie.

Om de agrarische gronden die voor de inrichting nodig zijn te kunnen verkrijgen:

• krijgen boeren die hun bedrijf voortijdig stoppen een passende vergoeding. Het gaat hier met name om oudere boeren zonder opvolger die hun bedrijf eerder beëindigen dan voorzien om de inrichting mogelijk te maken;
• worden boeren die willen verplaatsen actief ondersteund bij het vinden van een passend bedrijf, indien gewenst met uitbreiding van de oppervlakte. Hierbij is de vergoeding voor bedrijfsverplaatsing volgens de aanvullende provinciale regeling van toepassing gedurende het gehele herinrichtingstraject;

Voor de boeren die blijven werken in de heringerichte polder:

• zorgt de overheid voor voldoende fondsen voor het vergoeden van geleverde prestaties op het gebied van agrarisch natuurbeheer;
• worden mogelijkheden aangeboden voor maatwerk pakketten voor agrarisch natuurbeheer, bijvoorbeeld voor vrijwillige beperking van de drooglegging;
• krijgen de boeren die blijven werken in de Horstermeerpolder voldoende mogelijkheden voor een duurzame agrarische bedrijfsvoering aangereikt;
• zal de gemeente initiatieven nemen om in haar bestemmingsplan verbreding van de agrarische bedrijfsvoering, zoals in paragraaf 2.A.5. mogelijk te maken.

De gebiedscommissie weet dat ze voor een moeilijke taak staat.

Enerzijds is er door een aantal generaties hard gewerkt en veel geïnvesteerd in de land- en tuinbouwkundige ontwikkeling van de polders. Er bevinden zich bloeiende melkveehouderijen en tuinderijen. In 1995 is door de overheden in de herziening van het bestemmingsplan besloten tot het inrichten van een bedrijventerrein voor verschillende soorten bedrijvigheid aan de Middenweg; daarin is veel geïnvesteerd. In de polder worden ook nu nog woningen en bedrijfsgebouwen geplaatst. Veel bewoners hebben hun huizen gerenoveerd of herbouwd.

De waterzuivering is nog niet volledig ontwikkeld.

Anderzijds heeft de overheid in 1991 besloten een groot areaal natuur te ontwikkelen. Recentelijk is er een groeiende belangstelling voor de polder vanwege de hydrologische eigenschappen. Dat leidt tot een grote bestuurlijke interesse voor de polder die echter nog niet tot besluitvorming heeft geleid.

De mensen die in de Horstermeerpolder wonen en werken maken zich zorgen over hun toekomst en wat de overheid nu eigenlijk wil met "hun" polder. Bij de bewoners is er veel scepsis over de deskundigheid en betrokkenheid van de overheid en haar onderzoekers.

De ontwikkelingen bieden ook kansen voor nieuwe activiteiten. Zo zijn bijvoorbeeld ontwikkelingen op het gebied van natuurbeheer door boeren, Natuurmonumenten en particulieren te combineren met recreatie en nieuwe woonvormen.

Het is de uitdaging voor de commissie om de – schijnbaar niet met elkaar te combineren – tegenstellingen om te zetten in een situatie waarbij door alle partijen wordt gewonnen.

De gebiedscommissie adviseert de LC over de herinrichting van de Meeruiterdijksche- en Horstermeerpolder. Bepalend hierin is het inrichtingsplan dat eind 2002 aan de LC wordt aangeboden. Dat wordt na vaststelling door de provincie N-H, het bevoegd gezag, door de LC uitgewerkt in modules waarin de uitvoering van dit plan wordt gefaseerd. Dit is gereed in 2004.

Het inrichtingsplan wordt opgesteld voor de Horstermeerpolder en de Meeruiterdijksche Polder (zie bijgevoegde kaart bijlage plattegrond). Het gebied is 720 hectaren groot (Horstermeerpolder 617 ha, Meeruiterdijksche polder 103 ha).

In figuur 1 is schematisch aangegeven in welke stappen tot een inrichtingsplan wordt gekomen.

Bij de beschrijving van de varianten wordt, zoals in de Richtlijnen is vastgelegd, ten minste aandacht besteed aan de onderstaande aspecten.

• het scheiden of combineren van het waterhuishoudkundig stelsel voor landbouw en natuur;
• waterpeilen in deelgebieden ten behoeve van de aan dat gebied toegekende functies; peilverhoging in Horstermeer.
• grondwaterstromingen en kwel-/infiltratieveranderingen bij peilaanpassing;
• realisatie natte ecologische verbindingszones;
• conservering en benutting van gebiedseigen water;
• de verbetering van oppervlaktewater- en waterbodemkwaliteit (o.m. door sanering en baggerspecieberging). Hierbij is er aandacht voor de effecten in verband met de hoge arseengehalten;
• de mogelijkheden van waterretentie en –berging;
• kwaliteit van de bodem in relatie tot natuurdoelen (ecologische en verspreidingsrisico’s);
• reliëf en bodemopbouw;
• (be)leefbaarheid (knutten, geluidsoverlast);
• wateroverlast voor bedrijven en bebouwing;
• de effecten van te nemen maatregelen op de bebouwde omgeving
• het toekomstig beheer: wie beheert en wat zijn de beheerskosten.

• de landschappelijke inrichting en samenhang en objecten van cultuurhistorische waarden;

Tijdens de oprichtingsbijeenkomst van de gebiedscommissie is de vraag aan de orde gekomen welke ruimte er is in de keuze van de inrichting. Uit de richtlijnen en de aanbiedingsbrief blijkt er ruime voor:

• de locatiekeuze van de nieuwe natuur
• de keuze voor de beheerder (Natuurmonumenten; particulier natuurbeheer)
• de keuze voor de inrichting van de natuurgebieden (mate van vernatting) en de overige inrichting. In de aanbiedingsbrief van de provincie bij de Richtlijnen MER staat: "Zoals u bekend hebben wij in ons beleid 250 ha nieuwe plas-dras natuurontwikkeling voor de Horstermeerpolder vastgelegd. Dit ter effectuering van ons natuurbeleid en teneinde de verdroging te bestrijden van de omliggende natuurgebieden.
  Wij zijn bereid om in het milieueffectenonderzoek ruimte te bieden om na te laten gaan wat de effecten
• zijn van andere varianten dan plas-dras natuurontwikkeling. Hierbij denken wij aan varianten die zowel drogere als nattere ontwikkelingen in de Horstermeerpolder mogelijk maken";
• de realisatievoorwaarden en -tijd.

De gebiedscommissie zal een actieve rol nemen bij het samenstellen van de verschillende varianten die worden onderzocht en op hun effecten gewogen in het VoorOntwerpPlan-MER. Zij zal tevens inbreng leveren uit haar deskundige achterban. Voor het opstellen van de VOP-MER fungeert de gebiedscommissie als begeleidingsgroep. Zij adviseert de LC over de scenario’s en spreekt haar voorkeur hierover uit.

De gebiedscommissie zal onderzoeken of er meer recreatieve voorzieningen kunnen worden ingepast. Daartoe zal in het najaar met de achterban worden overlegd naar wensen en mogelijkheden en de kansen voor de regionale economie, nu en in de toekomst.

De uitkomsten hiervan worden besproken met het bureau dat de MER opstelt en ter kennis gebracht van de LC.

De gebiedscommissie zal de globale inrichtingsvisie van de LC verder uitwerken in een ruimtelijke deelvisie waarin wordt gestreefd naar:

• landschappelijke inpassing van bebouwing en wegen;

• een landschap waarin de ontwikkelingsgeschiedenis van de polders zo goed mogelijk herkenbaar is; vanaf de drooglegging tot en met de realisatie van het inrichtingsplan van de Landinrichting.

De deelvisie wordt voorafgaand aan de MER studie opgesteld en besproken met het MER bureau. DLG zal dit proces begeleiden als onderdeel van het landschapsplan Vechtstreek.

Er wordt ingezet op een duurzaam perspectief voor veehouders met opvolging en huiskavel in de Horstermeerpolder. Voor deze bedrijven moeten maatwerk-oplossingen gezocht worden voor hun toekomstige bedrijfsvoering. Het grootste deel van het inkomen blijft uit agrarische activiteiten komen. Aanvulling kan komen uit verbreding van de activiteiten, combinatie met andere werkzaamheden (beheer natuurterreinen, recreatie) of het introduceren van een nieuwe tak. Hier kunnen planologische wensen uit voortkomen.

De gebiedscommissie wil onderzoek (laten) uitvoeren naar de inrichtingsopgave voor deze agrarische bedrijven. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van het recent door de WLTO uitgevoerde onderzoek (Hein de Graaf – 2000). Met de uitkomsten kunnen in het inrichtingsplan de goede omstandigheden voor bedoelde bedrijven gerealiseerd worden.

De landinrichtingscommissie zegt in haar raamplan: "er naar te streven de verschillende actoren (deelnemende en/of belanghebbende groepen en organisaties) te inspireren tot betrokkenheid bij het planvormingsproces. Deze betrokkenheid moet ertoe leiden, dat de actoren zich positief inzetten en medeverantwoordelijk voelen voor de totstandkoming van een breed gedragen plan (proces) en voor het eindresultaat (product)".

De gebiedscommissie wil met een grote mate van openheid, regelmatig met belanghebbenden overleggen. Lang niet alle discussies zijn tot nu toe (goed) gevoerd. De gebiedscommissie ziet een goede communicatie als randvoorwaardelijk voor het voldoen aan de opdracht.

De commissie heeft te maken met 3 "doelgroepen". Dat zijn de leden met hun specifieke achterban in de gebiedscommissie, de opdrachtgever (de LC) en de overige belanghebbenden. Om deze betrokkenheid te bereiken wordt gekozen voor een interactieve benadering. Dit betekent dat:

• actoren en hun belangen serieus worden genomen;
• de commissie een positieve en luisterende houding heeft;
• er rekening wordt gehouden met de belangen van de actoren;
• er ruimte is om invloed uit te oefenen op planvormingsproces;
• het planvormingsproces duidelijk en doorzichtig is;
• er helderheid over de kansen en knelpunten is.

Het bevoegd gezag voor de Landinrichting Vechtstreek is Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Holland. Zij heeft de LC opgericht en opdracht gegeven voor herinrichting van (delen van) de Vechtstreek. Voor de uitwerking van de module Meeruiterdijksche- en Horstermeerpolder is de LC opdrachtgever; de opdrachtnemer is de gebiedscommissie. Als gedelegeerd opdrachtgever fungeert een lid van de LC, de voorzitter van de gebiedscommissie.

De gebiedscommissie, die op 31 oktober 2000 is opgericht, kent 13 leden en is als volgt opgebouwd:

• Voorzitter: lid van de LC
• Secretaris: Dienst Landelijk Gebied
• 2 leden namens de Westelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (WLTO) waarvan 1 uit de Horstermeerpolder en 1 uit de Meeruiterdijksche polder
• 1 lid namens Natuurmonumenten
• 2 leden namens de bewonersvereniging
• 1 lid namens de milieufederatie
• 1 lid namens de ondernemersvereniging
• 1 lid namens de Agrarische natuur- en landschapsvereniging "Vechtvallei"
• 1 lid namens het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht
• 1 lid namens de Gemeente Nederhorst den Berg
• 1 lid namens de provincie

De personele invulling van de gebiedscommissie bij de oprichting is opgenomen in bijlage 6.

De Landinrichtingscommissie is opdrachtgever en als zodanig verantwoordelijk voor de definitieve besluitvorming over het inrichtingsplan. De gebiedscommissie Horstermeerpolder, een subcommissie van de LC, is in formele zin opdrachtnemer. Ze is verantwoordelijk voor de uitvoering van werkzaamheden ten behoeve van het opstellen van een inrichtingsplan. Tevens adviseert zij de LC bij besluitvorming. De GC geeft de LC niet alleen inzicht in de voortgang, maar ook over de mate van draagvlak en de gevolgen voor belanghebbenden.

De sub-commissie vraagt de Landinrichtingscommissie om instemming bij de volgende onderdelen:

• Projectplan VOP/MER Horstermeer- en Meeruiterdijksche polder (november 2001);
• keuze hoofd-inrichtingsconcepten (februari 2002);
• voorlichting en ter inzagelegging VOP/MER (mei 2002);
• te hanteren inrichtingsinstrumenten (oktober 2002);
• aanpassing inrichtingsplan VOP/MER en keuze voorkeur (november 2002).

Als de sub-commissie meent dat het voor de voortgang en de kwaliteit van het plan noodzakelijk is dat er onderzoek plaatsvindt, wordt de LC daarvoor om instemming gevraagd.

De Dienst Landelijk Gebied:

• voert het secretariaat van de gebiedscommissie;
• adviseert en faciliteert de gebiedscommissie bij het maken van het projectplan, de uitwerking daarvan, de uitvoeringsmodules, het opstellen van begrotingen en coördineert de uitvoering;
• levert specialistische kennis en menskracht om de maatregelen en voorzieningen te (doen) realiseren;
• is verantwoordelijk voor opdrachtverleningen aan derden, gunningen bij aanbestedingen, de beoordeling en toetsing van plannen van derden en de grondverwerving;
• is betaalorgaan voor het verstrekken van - toegewezen Rijks- en Europese middelen.

Voor de periode tot 2002 zullen door DLG circa 500 mensdagen worden ingezet die nodig zijn voor realisatie van dit projectplan. Zowel in 2001 als 2002 zijn daarvoor 250 dagen beschikbaar. Voor de kosten die worden gemaakt voor communicatie, externe studies/onderzoek en bijeenkomsten van de gebiedscommissie is voor 2001 ¦ 60.000,- beschikbaar. Dit is exclusief eventuele meerkosten voor het inhuren van capaciteit ten behoeve van de MER.

tot het vaststellen van het inrichtingsplan

Fasen project Landinrichting Vechtstreek

1. Plattegrond
2. Wandelpad(en)
3. Fietspad(en)
4. Besluiten en nota’s
5. Leden gebiedscommissie Horstermeer
6. Kaart buffer zoekgebied MER
7. Hoogtekaart Vechtstreek
8. Dieptekaart Horstermeerpolder

- BIJLAGE 1 -

BESCHRIJVING MEERUITERDIJKSCHE- EN HORSTERMEERPOLDER

ten behoeve van het projectplan van de gebiedscommissie van de Landinrichtingscommissie Vechtstreek

Al in 1612 zijn de eerste activiteiten tot inpoldering gedaan maar in 1636 wordt de polder vanwege de oprukkende Spaanse troepen weer aan het water prijs gegeven. Uiteindelijk is in 1882 de polder drooggemalen. Frederik van Eeden koopt een gedeelte van de polder in 1902 voor het stichten van een "kolonie de Nieuwe Harmonie" die mensen van buiten (Friezen, Groningers, West-friezen) aantrekt. Er ontstaan particuliere tuinbouwbedrijven en vanaf 1924 doet de veehouderij zijn intrede.

Als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie is de polder in WO-1 een keer en in WO-2 twee keer (1940 en 1945) onder water gezet.

Uit het Streekplan Gooi en Vechtstreek - provincie Noord-Holland - uit 1998

In het Streekplan worden de polders aangemerkt als agrarisch gebied van bijzondere betekenis voor natuur, landschap en bodem. Natuurgebied is er in de zuid-oost hoek van de Horstermeerpolder. Tevens zijn de woningbouwkernen in Overmeer en de Horstermeerpolder en het in 1997 aangelegde bedrijventerrein Nieuw-Walden aangegeven. Het zuidelijk gedeelte van de polder is stiltegebied en (gedeeltelijk) bodembeschermingsgebied. Indicatief zijn 2 locaties voor natuurbouw opgenomen.

Het plangebied is onderdeel van het Groene Hart.

Een streekplan geeft in het structuurbeeld een doorkijk voor de volgende Streekplanperiode, dus na 2010. Hierin worden de polders deels aangemerkt als "natuurkerngebied" en deels in "landbouwgebied in een natuurkern" met moerasvorming en open water of een randmeer.

Maatregelen die de verdroging tegengaan leiden tot "de aanleg van natuur aan de randen van de Horstermeerpolder. Dit gaat gepaard met een verhoging van het grondwaterpeil".

Het bestemmingsplan noemt de polder gemengd van karakter. Het gedeelte ten westen van de Westertocht is agrarisch en open. Tussen de Tochten is het zuidelijk gebied open en het noordelijke verstedelijkt. Het gedeelte ten oosten van de Oostertocht wordt als lintbebouwing met beperkte openheid getypeerd. Uitgangspunten van het bestemmingsplan zijn behoud van openheid, oplossen van de verkeersproblematiek en terughoudendheid ten aanzien van niet-agrarische activiteiten. Gekozen wordt daarom voor "een ontwikkeling waarbij de polder zoveel mogelijk groen blijft, ook bij afname van de agrarische activiteiten".

Er wordt ingezet op versterking van de positie van landbouwbedrijven door schaalvergroting. Bedrijven "met schone activiteiten" kunnen binnen de Tochten op het bedrijventerrein "Nieuw –Walden" verder ontwikkelen; buiten de Tochten zijn er slechts beperkte mogelijkheden. Daar mogen ook geen kassen worden uitgebreid.

Om de kansen voor de natuur te vergroten wordt gepleit voor een "soort beheerslandbouw". Daarbij zou een natuurlijker beheer van de ringdijk de waarde van dit ook cultuurhistorisch belangrijke element doen stijgen. De dijken en kaden in het Hollands-Utrechtse polderlandschap zijn van oudsher vrij toegankelijk, een traditie die gehandhaafd dient te worden.

De Meeruiterdijksche polder ligt 1 tot 1,5 meter hoger dan de Horstermeerpolder en watert daarop af. Midden in de Horstermeerpolder is een kwadrant omgeven door een hoofdwatergang, de Tocht, die is aangelegd om de waterhuishouding in de polder te optimaliseren. Hieruit kan apart water worden weggemalen naar de Vecht.

Het peilbesluit voor de Horstermeerpolder dateert van 10 februari 1960 met een niveau van Nieuw Amsterdams Peil (NAP) –3.45 meter. Voor een klein gedeelte van de natuurlijke terreinen is een ontheffing op de keur gegeven. Voor de Meeruiterdijksche polder is net een nieuw peilbesluit vastgesteld waarin het oppervlaktewaterpeil is bepaald op NAP –2.22 voor het landbouwkundig gebied.

De natuurgebieden in de Gooi- en Vechtstreek zijn ernstig verdroogd. Hierdoor is er een tekort aan gebiedseigen water waardoor gebiedsvreemd en minder geschikt water uit de Vecht of het IJsselmeer moet worden ingelaten. Uit de Horstermeerpolder wordt vanwege de lage ligging ten opzichte van de omgeving veel water uitgeslagen, 30 miljoen m3 per jaar. Uit verschillende hydrologische studies blijkt dat water via de ondergrond vooral uit de Ankeveense en Kortenhoefse plassen komt en daarmee aantoonbaar bijdraagt aan de verdroging van deze gebieden.

In het waterbeheersplan van het Hoogheemraadschap AGV zijn voor dit gebied 2 functies benoemd:
1. Agrarisch grasland met natte natuurwaarden voor zowel de Horstermeer- als de

Meeruiterdijksche polder
Hier zijn de eisen uit oogpunt van duurzaam agrarisch gebruik in beginsel richtinggevend.
Behoud van de natuurwaarden en beperking van de drooglegging zijn randvoorwaardelijk;
2. Natuur in de Horstermeerpolder
Hier zijn peilbeheer en waterkwaliteit afgestemd op de ecologische doelen.

In het plangebied in de Meeruiterdijksche polder is een gedeelte van de woonkern Overmeer opgenomen. In de Horstermeerpolder is er lintbebouwing langs de Middenweg en een woonkern binnen de Tocht. Hier ligt ook het bedrijventerrein "Nieuw Walden", waar wonen en werken zijn gecombineerd. Er staan ruim 250 woningen. Naar schatting wonen er 800 mensen en er zijn ruim 300 grondeigenaren.

Er zijn ruim 100 bedrijven in de Horstermeerpolder, waarvan circa 70 niet-agrarisch. Daarbij speelt transport een belangrijke rol.

In de hele polder zijn veel bouwactiviteiten. Het bestemmings- en streekplan bieden hier ruimte voor. Bij bouw wordt geen rekening gehouden met de wens om de waterstand in de toekomst te verhogen.

In de polder zijn nog andere functies van belang. De radiocontrole dienst heeft er zijn gebouwen en ontvanginstallatie en er staan schotels ten behoeve van satelietverbindingen.

De Dienst Water en Riolering heeft er een waterzuivering die een groot werkingsgebied in de oostelijke richting heeft, tot Hilversum. Het restwater wordt geloosd op de Vecht. Er zijn plannen om op wat langere termijn het water nog verder te zuiveren.

De Meeruiterdijksche polder is buiten de woonkern Overmeer een agrarische polder waar enkele veehouders hun bedrijf hebben. De grond heeft een goede agrarische waarde en ontwatering.

Zo’n 60% van de gronden in de Horstermeerpolder wordt agrarisch gebruikt. De grond in de Horstermeerpolder is wisselend van samenstelling en kwaliteit. In de polder zijn 11 veehouderijen; 5 ervan hebben er hun huiskavel. Voor de anderen is het land op afstand. Op een aantal bedrijven is een opvolger aanwezig. In 6 glastuinbouwbedrijven worden bloemen en planten gekweekt. Daarnaast zijn er een tuincentrum, en boomkwekerij en een vollegrondsgroenteteeltbedrijf.

Een aantal veehouders doet mee met het vrijwillig agrarisch natuurbeheer gericht op botanisch (slootkanten-) beheer.

8 Bewoners hebben een agrarisch bedrijf in deeltijd. Veel bewoners in de polder houden als "hobbyboer" ook wat vee.

De Horstermeerpolder is een redelijk weidevogelgebied en kent behoorlijke oppervlakten riet en ruigtes. De Meeruiterdijksche polder bestaat grotendeels uit bloemrijke graslanden.

In het zuiden en zuidoosten van de Horstermeerpolder zijn circa 160 hectaren land in het bezit van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Onderdeel van dit eigendom zijn 70 hectaren natuur die in het verleden aan Domeinen toebehoorden.

De gronden zijn deels langjarig verpacht aan boeren. De Horstermeerpolder is, met name in het middengedeelte, onderhevig aan zoute/brakke kwel en daardoor komen er zoutminnende planten voor. Het zoutgehalte van de kwel is in de loop der jaren gedaald.

Op de meer natuurlijke terreinen wordt vernatting nagestreefd. In deze hooi- en rietlanden komen dotterbloemen en orchideeën voor.

In het plangebied zijn er 3 maneges werkzaam en daarnaast is er een tenniscomplex.

De Middenweg is een belangrijke doorgaande verkeersweg voor uitgaand verkeer uit Nederhorst den Berg e.o., het is tevens een route voor gevaarlijke stoffen. De verkeersveiligheid is een punt van aandacht.

In de polders zijn er slechts beperkte mogelijkheden voor recreatie. Er zijn geen doorgaande vrijliggende recreatieve routes.